Przejdź do treści

Dziennik wiadomości z całej Polski

niedziela, 22 listopada 2026
Sztuczna inteligencja

Fałszywy głos bliskiej osoby. Jak sprawdzić prośbę o przelew?

Znajomy głos i twarz na ekranie nie wystarczą do potwierdzenia tożsamości. Wyjaśniamy, jak oszuści wykorzystują deepfake i jak niezależnie sprawdzić pilną prośbę o pieniądze.

Fałszywy głos bliskiej osoby. Jak sprawdzić prośbę o przelew?
Fałszywy głos bliskiej osoby. Jak sprawdzić prośbę o przelew?

Znajomy głos nie potwierdza tożsamości

Telefon z prośbą o pieniądze wymaga dziś innego odruchu niż samo wsłuchiwanie się w głos. Amerykańska Federalna Komisja Handlu, FTC, już w marcu 2023 r. ostrzegała, że krótki fragment nagrania opublikowanego w internecie może posłużyć do stworzenia imitacji głosu członka rodziny. Jej podstawowa rada pozostaje prosta: zakończyć podejrzane połączenie i zadzwonić do tej osoby pod znany wcześniej numer. Gdy nie odpowiada, można skontaktować się z jej bliskimi lub znajomymi. [2]
To przesuwa punkt ciężkości całej rozmowy. Pytanie „czy brzmi jak moja córka?” dotyczy podobieństwa dźwięku. Pytanie „czy naprawdę rozmawiam z córką i czy potwierdza tę prośbę?” dotyczy tożsamości oraz zamiaru. Odpowiedź na pierwsze pytanie nie rozstrzyga drugiego. Właśnie dlatego dobry plan rodzinny powinien określać sposób potwierdzania nietypowej prośby, zanim pojawi się stresujący telefon.
Nie chodzi przy tym o odmawianie pomocy. Można jednocześnie potraktować informację o kłopotach poważnie i wstrzymać wysłanie pieniędzy do czasu niezależnego kontaktu. Te dwie decyzje nie wykluczają się wzajemnie.

Co właściwie podrabia deepfake

Deepfake to materiał syntetyczny lub zmodyfikowany przy użyciu sztucznej inteligencji, który może naśladować czyjś wygląd albo mowę. Portal sztucznej inteligencji Gov.pl opisuje zarówno manipulację twarzą, jak i klonowanie głosu oraz łączenie tych technik w nagraniach audiowizualnych. Nie trzeba zatem widzieć filmu, aby zetknąć się z tego rodzaju zagrożeniem. Sama wiadomość dźwiękowa może być częścią podszywania się pod konkretną osobę. [3]
Wyobraźmy sobie dwa hipotetyczne komunikaty: tekst „potrzebuję pomocy” oraz nagranie o identycznej treści, wypowiedziane głosem przypominającym głos brata. Informacja o potrzebie pomocy jest w obu przypadkach taka sama. W drugim dochodzi wrażenie osobistego kontaktu. To właśnie ten dodatkowy element może sprawić, że odbiorca przestanie zadawać pytania, które zadałby po przeczytaniu zwykłej wiadomości od nieznanego nadawcy.
Z tej perspektywy deepfake nie jest osobnym rodzajem przelewu ani magicznym sposobem przejęcia oszczędności. Jest narzędziem uwiarygodnienia historii. Ostatecznie ktoś nadal musi skłonić odbiorcę do konkretnej czynności: wysłania pieniędzy, przekazania danych albo zaakceptowania operacji.

Dlaczego ruch ust nie daje pewności

NASK opisywał w 2024 r. fałszywe filmy inwestycyjne wykorzystujące wizerunki znanych osób. Zastosowana technika lip-sync pozwalała dopasować ruch ust do podmienionej wypowiedzi. Zgodność obrazu i dźwięku mogła więc być elementem manipulacji. W historycznych przykładach NASK pojawiał się także zabieg osadzania nagrania w oprawie przypominającej telewizyjne wiadomości. [4]
To ważna różnica między zauważeniem błędu a potwierdzeniem autentyczności. Jeżeli widzimy rażącą niespójność, mamy powód do ostrożności. Jeżeli jej nie widzimy, wiemy jedynie, że nie dostrzegliśmy niespójności. Nie wynika z tego, kto kontroluje rozmowę i czy przedstawiona historia jest prawdziwa.
Przykład rodzinny można przełożyć na sytuację zawodową: znajoma twarz na ekranie nie zastępuje zgody na płatność uzyskanej zgodnie z firmową procedurą. Podobnie logo programu informacyjnego nie zastępuje sprawdzenia, czy materiał rzeczywiście pochodzi z danej redakcji. Wygląd komunikatu i źródło komunikatu to dwa odrębne zagadnienia.

Co ogłosił INTERPOL w październiku 2026 r.

19 października 2026 r. INTERPOL poinformował o kampanii ostrzegającej przed oszustwami z użyciem materiałów generowanych lub modyfikowanych przez AI. Przygotowano trzy krótkie filmy, również wygenerowane przy użyciu tej technologii. Komunikat wymienia między innymi podszywanie się pod bliskich i współpracowników, oszustwa inwestycyjne oraz romantyczne. Przykładem jest rozmowa z rzekomym kolegą, który prosi o przelew, albo telefon od osoby udającej członka rodziny w trudnej sytuacji. [1]
Wśród sygnałów ostrzegawczych INTERPOL wskazuje niespodziewany kontakt dotyczący pieniędzy lub danych, pośpiech, wzbudzanie strachu i żądanie zachowania tajemnicy. Zaleca niezależny kontakt znanym kanałem, rodzinne hasło oraz zabezpieczanie kont uwierzytelnianiem dwuskładnikowym. Firmom rekomenduje szkolenia i wieloetapowe potwierdzanie transakcji. Po dokonaniu podejrzanej płatności radzi możliwie szybko skontaktować się z bankiem, a podejrzenie oszustwa zgłosić miejscowym organom ścigania. [1]
Z komunikatu nie wynika, że każdy niespodziewany telefon jest podróbką. Wynika praktyczna zasada: sam fakt rozpoznania głosu lub twarzy nie powinien kończyć sprawdzania prośby o pieniądze.

Alarm może dotyczyć zachowania rozmówcy

Policja w Środzie Śląskiej w ostrzeżeniu z 25 sierpnia 2026 r. zwraca uwagę na wykorzystywanie dostępnych zdjęć, filmów i nagrań do imitowania konkretnych osób. Opisuje presję opartą na rzekomym wypadku, pilnej potrzebie pieniędzy i niemożności dalszej rozmowy. Apeluje, by przed przelewem, przekazaniem kodu albo danych przerwać kontakt i skorzystać ze znanego numeru bliskiej osoby. [5]
W praktycznym, hipotetycznym scenariuszu rozmówca mówi: „Przelej teraz, wyjaśnię później”. Odbiorca odpowiada: „Najpierw oddzwonię”. Wtedy pojawia się druga przeszkoda: „Nie możesz, telefon jest zepsuty”. Po propozycji kontaktu z kimś z rodziny pada trzecia: „Nikomu nie mów”. Każda próba sprawdzenia historii napotyka zakaz.
Taki układ rozmowy warto oceniać niezależnie od jakości dźwięku. Nie trzeba rozstrzygnąć, jaki program zastosowano, aby zauważyć, że nadawca żąda pieniędzy i jednocześnie odcina odbiorcę od możliwości potwierdzenia sytuacji. To wystarczający powód do wstrzymania płatności. Weryfikacja prośby jest potrzebna także wtedy, gdy oszust w ogóle nie korzysta ze sztucznej inteligencji.

Jak rozumieć niezależny kontakt

Niezależność nie polega na liczbie wykonanych połączeń, lecz na tym, skąd pochodzi użyty kontakt. FTC zaleca numer, o którym już wiadomo, że należy do bliskiej osoby. Numer przesłany dopiero w podejrzanej rozmowie nie spełnia tego warunku. Podobnie odpowiedź w tym samym wątku nie wprowadza nowego źródła potwierdzenia. [2]
Oto przykład zastosowania tej zasady. Załóżmy, że ojciec otrzymuje wiadomość głosową od kogoś przedstawiającego się jako syn. Zamiast naciskać numer dodany w wiadomości, otwiera dotychczasowy wpis syna w swojej książce telefonicznej i rozpoczyna nowe połączenie. Jeżeli syn nie odpowiada, ojciec kontaktuje się ze znaną sobie osobą, która może mieć z nim kontakt. Nie przesyła jej prośby o przelew do zatwierdzenia, lecz pyta, czy zna sytuację syna.
Brak odpowiedzi nie jest potwierdzeniem historii. Oznacza brak odpowiedzi. To pozornie drobne rozróżnienie zapobiega błędnemu skrótowi: „Nie odbiera, więc rzeczywiście stało się coś złego i muszę zapłacić”. Z nieudanego połączenia nie da się wywnioskować ani przyczyny niedostępności, ani prawdziwości danych odbiorcy przelewu.

Rodzinne hasło i jego granice

FBI w komunikacie z 3 grudnia 2024 r. rekomenduje ustalenie z rodziną tajnego słowa lub zwrotu służącego do potwierdzania tożsamości. Ten sam materiał opisuje wykorzystanie generowanych nagrań bliskich osób w historiach o kryzysie, a także sztucznych filmów w rozmowach z rzekomymi przedstawicielami firm lub instytucji. [6]
Własny plan można zbudować wokół dwóch osobnych ustaleń: jak potwierdzamy rozmówcę oraz jak potwierdzamy prośbę. Prawidłowe hasło odpowiada na pierwszą potrzebę tylko w takim stopniu, w jakim rzeczywiście pozostaje tajne. Nie określa automatycznie kwoty, odbiorcy ani celu płatności. Dlatego rozsądnym zastosowaniem jest połączenie hasła z oddzwonieniem znanym kanałem.
Przykładowa rodzina może umówić się, że w podejrzanej rozmowie nie podpowiada odpowiedzi. Zamiast pytać „nasze hasło to nazwa wakacyjnego hotelu, pamiętasz?”, prosi o samodzielne podanie ustalonego zwrotu. To ilustracja sposobu użycia hasła, nie gotowe hasło do skopiowania. Każda rodzina powinna ustalić własne i nie zamieszczać go w publicznych wpisach.

Nie każda niedoskonałość oznacza fałszerstwo

UODO w materiale edukacyjnym „Ochrona przed deepfake” wymienia między innymi zniekształcone detale, niespójne oświetlenie, nienaturalny głos i podejrzany kontekst. Jednocześnie zaleca kontakt z osobą lub instytucją, sprawdzenie źródła nagrania i powstrzymanie się od pochopnego udostępniania. Szczególną ostrożność wiąże z silnymi emocjami oraz presją działania. [7]
Taką listę najlepiej potraktować jako zestaw powodów do dodatkowego sprawdzenia, a nie prosty test o dwóch wynikach. Gdy nagranie ma dziwny detal, nie znamy jeszcze przyczyny. Gdy wygląda dobrze, również nie poznajemy w ten sposób tożsamości nadawcy. Odbiorca nie musi wydawać opinii technicznej, aby bezpiecznie zareagować na żądanie przelewu.
W hipotetycznej rozmowie można powiedzieć: „Nie potrafię ocenić tego nagrania, dlatego potwierdzę prośbę inną drogą”. Taka odpowiedź jest uczciwa i wystarczająca. Nie wymaga udawania eksperta ani przekonywania rozmówcy, że został zdemaskowany. Pozwala po prostu zakończyć sytuację, w której decyzja finansowa zależy od trudnej oceny obrazu i dźwięku.

Wideorozmowa nie zamyka sprawy

Urząd Komunikacji Elektronicznej w poradniku z 13 lutego 2026 r. wyjaśnia, że syntetyczna twarz i głos mogą także wspierać oszustwa romantyczne oraz szantaż. Wskazuje, że kontakt wideo nie daje już sam w sobie gwarancji, z kim rozmawiamy. To szersze tło dla rodzinnej prośby o przelew: wiarygodne wrażenie obecności może być wykorzystywane w różnych historiach. [8]
Zestawmy dwa hipotetyczne przypadki. W pierwszym znajomy prosi o pieniądze przez tekst, a następnie przesyła nagranie swojej twarzy. W drugim prośbę potwierdza osoba, do której sami dzwonimy pod wcześniej znany numer, i spokojnie wyjaśnia cel oraz odbiorcę płatności. Pierwszy przypadek dodaje materiał wizualny w ramach tej samej historii. Drugi wprowadza odrębny sposób kontaktu i możliwość zadania pytań poza pierwotną presją.
Nie ma sensu urządzać podczas podejrzanej rozmowy konkursu na bardziej skomplikowane gesty. Nawet jeśli odbiorca zauważy coś niepokojącego albo niczego nie zauważy, nadal pozostaje podstawowa kwestia: czy prośba została potwierdzona niezależnie. To ona powinna decydować o kolejnym kroku.

Dlaczego problem dotyczy także pracy

FBI w ostrzeżeniu z 19 grudnia 2025 r. opisało podszywanie się pod wysokich urzędników amerykańskich. Wskazało działania sięgające 2023 r. i obejmujące również rodziny oraz osobistych znajomych urzędników. Ten przykład dotyczy konkretnej amerykańskiej kampanii, a nie pomiaru skali oszustw w Polsce. Pokazuje jednak, że sprawcy wykorzystują zarówno relacje prywatne, jak i zawodowy autorytet. [9]
Przykładowa procedura małej firmy może wymagać potwierdzenia nietypowej dyspozycji przez drugą uprawnioną osobę oraz kontaktu ze zlecającym poza otrzymaną wiadomością. Jest to ilustracja organizacyjna. Jej sens polega na tym, że pracownik nie zostaje sam z zadaniem rozstrzygnięcia, czy głos przełożonego brzmi dostatecznie prawdziwie.
Wyobraźmy sobie księgową, która otrzymuje pilną prośbę o zapłatę na nowy rachunek. Zasada sprawdzania obowiązuje wtedy nawet przy przekonującym nagraniu. Jeżeli procedura znika za każdym razem, gdy ktoś dopisze „pilne”, przestaje spełniać swoją funkcję właśnie w chwili największej presji. Dobrze wcześniej uzgodnić, że potwierdzenie operacji jest zwykłym elementem pracy, również wobec właściciela firmy.

Co przygotować, zanim zadzwoni oszust

Rodzinna rozmowa o bezpieczeństwie może być bardzo konkretna. Zamiast ogólnego „uważaj w internecie” warto przećwiczyć jeden wymyślony telefon: bliska osoba prosi o pilną pomoc, chce zachowania tajemnicy i podaje rachunek. Każdy uczestnik mówi, do kogo oddzwoni i co zrobi, jeżeli ta osoba nie odbierze. Taki przykład nie wymaga prawdziwych danych bankowych ani tworzenia podróbki głosu.
Pomocna może być własna krótka notatka przy telefonie: „Kończę rozmowę. Dzwonię znanym numerem. Potwierdzam prośbę”. Nie jest to urzędowy formularz, lecz proponowany sposób uporządkowania działania. Dla osoby, która pod wpływem emocji zapomina ustalenia, gotowa kolejność może być łatwiejsza niż odtwarzanie całego poradnika.
Warto również ustalić sposób rozmawiania po podejrzanym kontakcie. Osoba, która niemal wysłała pieniądze, powinna móc powiedzieć o tym bez rodzinnego przesłuchania. Praktycznym celem rozmowy jest ustalenie, co przekazano i jakie kroki podjąć, a nie wybór winnego. Można zacząć od neutralnego pytania: „Czy podałeś dane albo zatwierdziłeś płatność?”. Odpowiedź pomaga określić rzeczywisty stan sprawy.

Potwierdzenie osoby i potwierdzenie przelewu

Warto rozdzielić trzy pytania: kto prosi, czego potrzebuje i komu mają trafić pieniądze. Nawet po nawiązaniu niezależnego kontaktu samo „tak, to ja” nie wyjaśnia wszystkich szczegółów. To praktyczny wniosek z oddzielania tożsamości rozmówcy od treści jego dyspozycji. Przed decyzją można spokojnie odtworzyć sens operacji własnymi słowami.
Rozważmy przykład wymyślony na potrzeby tego poradnika. Siostra rzeczywiście czeka na pomoc, ale w wiadomości znalazł się rachunek opisany jako konto jej znajomego. Brat potwierdza z nią bezpośrednio nie tylko to, że potrzebuje pieniędzy, lecz także kwotę, cel i odbiorcę. Nie odczytuje automatycznie wszystkich danych z podejrzanej wiadomości jako prawdziwych. Pyta, jakie dane powinna zawierać właściwa płatność. Jeżeli odpowiedzi się różnią, zatrzymuje operację i wyjaśnia rozbieżność.
Ten przykład nie opisuje udokumentowanego incydentu ani nie dowodzi, że każda płatność na cudze konto jest oszustwem. Pokazuje sposób myślenia: potwierdzamy konkretną prośbę, a nie samo wrażenie znajomości. Z tego samego powodu zgoda na rozmowę nie jest zgodą na ujawnienie kodu, a chęć udzielenia pomocy nie oznacza obowiązku wykonania każdej kolejnej instrukcji. Granice warto ustalić przed uruchomieniem aplikacji bankowej. W spokojnej rozmowie jest miejsce na pytania; przy niepotwierdzonym żądaniu pośpiech nie dostarcza żadnego dodatkowego dowodu.

Gdy pieniądze zostały już wysłane

Po podejrzanej płatności zalecenie INTERPOL-u jest pilne: kontakt z bankiem tak szybko, jak to możliwe, oraz z miejscowymi organami ścigania. Nie jest to obietnica odzyskania pieniędzy. Nie należy też zakładać, że samodzielne skasowanie wiadomości rozwiązuje problem. [1]
Do rozmowy z bankiem można przygotować własną chronologię: kiedy przyszedł kontakt, kiedy wykonano operację, jaka była kwota i jakie dane otrzymał rozmówca. To propozycja uporządkowania informacji, a nie zamknięta lista dokumentów wymaganych przez każdą instytucję. Jeżeli czegoś nie wiadomo, lepiej to powiedzieć niż uzupełniać historię przypuszczeniami.
Nie trzeba przed zgłoszeniem udowadniać, że użyto konkretnej technologii. Można opisać to, co rzeczywiście się wydarzyło: ktoś podawał się za bliską osobę, zażądał płatności, a po niezależnym kontakcie historia okazała się nieprawdziwa. Ustalenie, czy wykorzystano klonowanie głosu, przejęte konto, czy inne narzędzie, jest odrębną kwestią. Dla odbiorcy najpilniejsze pozostaje przerwanie dalszych działań pod dyktando rozmówcy i przekazanie instytucjom rzetelnych informacji.

Pytania o podejrzany telefon

Czy znajomy głos wystarczy, żeby zaufać prośbie o przelew?
Nie. FTC ostrzega, że głos bliskiej osoby można imitować przy użyciu AI. Zaleca zakończenie podejrzanego połączenia i kontakt pod wcześniej znanym numerem. Samo podobieństwo dźwięku nie potwierdza ani rozmówcy, ani przedstawionej historii. [2]
Czy brak odpowiedzi przy oddzwanianiu potwierdza wypadek?
Nie. Brak odpowiedzi oznacza jedynie, że nie udało się nawiązać kontaktu. FTC proponuje wtedy próbę kontaktu przez innych członków rodziny lub znajomych. Nie ma podstaw, by z samej niedostępności wyprowadzać wniosek o prawdziwości żądania pieniędzy. [2]
Czy po podejrzanym przelewie trzeba najpierw rozpoznać rodzaj deepfake?
Nie trzeba czekać na techniczne rozstrzygnięcie. INTERPOL zaleca możliwie szybki kontakt z bankiem po dokonaniu płatności oraz zgłoszenie sprawy miejscowym organom ścigania. Takie działanie nie daje gwarancji odzyskania środków. [1]

ŹRÓDŁA I MATERIAŁY

Na czym opieramy ten materiał

  1. INTERPOL: kampania ostrzegająca przed oszustwami z użyciem deepfake, 19 października 2026 r.
  2. Federal Trade Commission: Scammers use AI to enhance their family emergency schemes
  3. Portal sztucznej inteligencji Gov.pl: Techniki manipulacji w świecie deepfake, 16 maja 2025 r.
  4. NASK: ostrzeżenie przed oszustwami deepfake wykorzystującymi wizerunki znanych osób, przykłady z 2024 r.
  5. KPP Środa Śląska: AI też może Cię oszukać - uważaj na deepfake, 25 sierpnia 2026 r.
  6. FBI/IC3: Criminals Use Generative Artificial Intelligence to Facilitate Financial Fraud, 3 grudnia 2024 r.
  7. UODO: Ochrona przed deepfake, materiał edukacyjny
  8. UKE: Poradnik (nie)romantyczny - Deepfakes, 13 lutego 2026 r.
  9. FBI: Senior U.S. Officials Continue To Be Impersonated in Malicious Messaging Campaign, 19 grudnia 2025 r.

AUTOR ARTYKUŁU

Marek

ROZKMIN.TO

Najnowsze artykuły