Przejdź do treści

Dziennik wiadomości z całej Polski

niedziela, 22 listopada 2026
Nauka

Curiosity rozkruszył skałę na Marsie. W środku odkrył kryształy siarki

W 2024 roku koło Curiosity odsłoniło na Marsie kryształy siarki pierwiastkowej. Naukowcy badają, jak mogły powstać.

Curiosity rozkruszył skałę na Marsie. W środku odkrył kryształy siarki
Curiosity rozkruszył skałę na Marsie. W środku odkrył kryształy siarki
Marsjański kamień pękł pod kołem łazika Curiosity, odsłaniając żółte kryształy. Analiza wykazała siarkę pierwiastkową - po raz pierwszy zidentyfikowaną na powierzchni Marsa w tej postaci. Zdarzenie miało miejsce 30 maja 2024 r., a późniejsze badania zaproponowały różne wyjaśnienia pochodzenia złoża. Żadne z nich nie jest dowodem istnienia życia. [1] [3]

Przypadkowe pęknięcie, celowe pomiary

Curiosity przemierzał Gediz Vallis w kraterze Gale, gdy najechał na jasny kamień. W jego wnętrzu pokazały się żółte kryształy. Kamera Mastcam sfotografowała odsłonięte fragmenty 7 czerwca 2024 r. Zbiór okruchów nazwany Convict Lake miał około 13 centymetrów szerokości. NASA opublikowała informację o odkryciu w lipcu tego samego roku. [1] [2]
Sam kolor nie wystarcza do identyfikacji minerału. Zespół użył spektrometru rentgenowskiego APXS na końcu robotycznego ramienia łazika, aby ustalić skład materiału. Uzyskany wynik wskazał siarkę pierwiastkową. Dzięki temu odkrycie jest czymś więcej niż interpretacją zdjęcia: obserwację wizualną uzupełniono pomiarem chemicznym. [2]
W okolicy znajdowało się wiele podobnie jasnych skał. Nie znaczy to, że każdą z nich zbadano w identyczny sposób. Zespół traktował pole jasnych kamieni jako ważną wskazówkę do poznania geologii okolicy, a późniejsze badania dotyczyły występującego tam złoża siarki rodzimej. [1] [3]

Czysta siarka a znane wcześniej siarczany

Siarka jako pierwiastek nie była na Marsie nieznana. Wcześniej łaziki i obserwacje orbitalne znajdowały związki siarki, w tym siarczany. Są to minerały zawierające siarkę połączoną chemicznie z innymi pierwiastkami, między innymi tlenem. Siarka pierwiastkowa składa się natomiast z atomów tego samego pierwiastka i stanowi odmienną wskazówkę dla geologów. [1] [2]
Różnica przypomina różnicę między pierwiastkiem a związkiem chemicznym: sama obecność składnika nie mówi jeszcze, w jakiej postaci on występuje. Minerały siarczanowe w rejonie badań wiążą się z dawną historią wody. Związek tamtejszych siarczanów z odkrytą siarką rodzimą nie był jednak w 2024 r. jasny. Nie można po prostu przyjąć, że wszystkie powstały w tym samym czasie i w jednym procesie. [1]
Czysta siarka jest bezwonna. Charakterystyczny zapach kojarzony z zepsutymi jajami pochodzi od siarkowodoru, a nie od samej siarki pierwiastkowej. Na Ziemi złoża siarki mogą powstawać między innymi w środowiskach wulkanicznych i hydrotermalnych, ale porównanie z Ziemią nie wystarcza do ustalenia historii konkretnego miejsca na Marsie. [1] [2]

Dlaczego Gediz Vallis przyciąga badaczy

Kanał Gediz Vallis wcina się w zbocze góry Mount Sharp wewnątrz krateru Gale. Curiosity wspina się po jej podnóżu od 2014 r., badając kolejne warstwy, które przechowują zapis różnych okresów marsjańskiej historii. Teren zawiera nagromadzenia głazów i osadów, a ich kształty pomagają odtworzyć procesy, które je przemieszczały. [1]
Zespół NASA wskazywał w 2024 r. na ślady zarówno przepływów wody i materiału skalnego, jak i bardziej lokalnych osuwisk. Zaokrąglone otoczaki i ostrokrawędziste fragmenty mogą opowiadać różne historie transportu. Na części skał zaobserwowano jasne obwódki, które wiązano z późniejszymi reakcjami chemicznymi przy udziale wody. To interpretacje geologiczne oparte na całym otoczeniu, a nie bezpośredni zapis obserwowanego przez łazik potopu. [1]

Dwie hipotezy, nadal otwarta zagadka

Badanie opublikowane w 2026 r. w Science opisuje złoże siarki rodzimej w Gediz Vallis i proponuje, że jego głównym źródłem mogła być para magmowa. Autorzy przedstawiają scenariusz przemieszczania siarki z płynami pod powierzchnią, ochłodzenia oraz późniejszego uwolnienia związków podczas erozji doliny. To model wyjaśniający obserwacje, nie bezpośredni pomiar dawnego procesu. [3]
Inny zespół sprawdził w laboratorium alternatywną drogę chemiczną. W doświadczeniu z 2026 r. rozpuszczone siarczki reagowały z chloranem w kwaśnym środowisku pozbawionym tlenu, w temperaturze około 22 stopni Celsjusza. Powstały siarka pierwiastkowa i siarczan. Badacze pokazali, że taka reakcja jest możliwa bez udziału organizmów, ale nie udowodnili, że właśnie ona wytworzyła marsjańskie złoże. [4]
Eksperyment trwał 54 dni i powstały w nim cząstki znacznie mniejsze niż kryształy obserwowane na Marsie. Autorzy rozważają, czy długotrwałe procesy wodne mogłyby umożliwić dalszy wzrost, a także wskazują potrzebę sprawdzenia innych warunków kwasowości. Podobieństwo chemiczne jest więc punktem wyjścia do kolejnych testów, nie rozstrzygającym odtworzeniem marsjańskiej historii. [4]

Czy siarka oznacza życie na Marsie?

Nie. Siarka jest ważna dla chemii życia na Ziemi, a niektóre ziemskie mikroorganizmy uczestniczą w jej przemianach. Jednak siarka pierwiastkowa może powstawać także bez udziału organizmów. Odkrycie samo w sobie nie jest więc skamieniałością, wykryciem mikroba ani potwierdzeniem biologicznego pochodzenia minerału. [4]
Curiosity bada między innymi to, czy dawne środowiska Marsa mogły zapewniać warunki potrzebne do życia mikrobiologicznego, gdyby takie życie powstało. Ocena dawnych warunków nadających się do życia i znalezienie dowodu życia to dwa różne zadania. Obserwacje minerałów oraz śladów wody pomagają w pierwszym z nich, lecz same nie przesądzają drugiego. [1]

Dlaczego nie wywiercono próbki kryształu

Według NASA siarkowe kamienie były zbyt małe i kruche, by bezpiecznie pobrać z nich próbkę wiertłem. Zespół wybrał więc w pobliżu większą skałę nazwaną Mammoth Lakes. 18 czerwca 2024 r. łazik wykonał w niej swój 41. odwiert i przekazał sproszkowany materiał instrumentom wewnątrz pojazdu. Nie była to próbka wywiercona z rozgniecionego kamienia z siarką. [1]
Ta różnica pokazuje, jak wygląda badanie odległej planety: naukowcy muszą dopasować pytania do narzędzi, kształtu skały, nachylenia terenu i bezpieczeństwa łazika. Pomiary chemiczne, fotografie i analiza otoczenia wzajemnie się uzupełniają, choć nie dają możliwości obejrzenia każdej próbki w ziemskim laboratorium.

Co pozostaje do wyjaśnienia

Najważniejsze pytanie brzmi, jakie warunki w przeszłości skupiły i zachowały siarkę w Gediz Vallis. Scenariusz związany z płynami pochodzenia magmowego i laboratoryjnie pokazana reakcja w wodzie opisują możliwe mechanizmy. Dalsza analiza geologii, składu i rozmieszczenia materiału może pomóc ocenić ich zgodność z obserwacjami. [3] [4]
Odkrycie zaczęło się od nieplanowanego pęknięcia skały, ale jego znaczenie wynika z późniejszych pomiarów i prób wyjaśnienia kontekstu. Mars zaskoczył badaczy minerałem w postaci, której wcześniej tam nie potwierdzono. To ważna wskazówka o historii chemicznej planety - oraz przykład tego, dlaczego w nauce różnica między odkryciem a wyjaśnieniem jego pochodzenia ma znaczenie.

Jak odczytuje się skład marsjańskiej skały

Spektrometr APXS pomaga ustalić, jakie pierwiastki znajdują się w badanym materiale. Umieszczenie urządzenia na robotycznym ramieniu pozwala zbliżyć je do wybranego celu. W przypadku rozkruszonej skały pomiar potwierdził, że żółty materiał zawiera siarkę pierwiastkową. Kamera i spektrometr pełnią różne funkcje: pierwsza pokazuje wygląd oraz kontekst, drugi dostarcza informacji o składzie. [2]
Rozpoznanie minerału nie podaje jednak automatycznie daty jego powstania. Skały mogły zostać odsłonięte, przemieszczone lub zmienione przez późniejsze procesy. Badacze zestawiają więc wynik instrumentu z położeniem kamieni, cechami okolicznych warstw i możliwymi reakcjami chemicznymi. Z tych przesłanek budują hipotezy, które kolejne pomiary i doświadczenia mogą wzmocnić albo osłabić. Właśnie dlatego dwa badania z 2026 r. przedstawiają różne scenariusze, choć odnoszą się do tego samego odkrycia. [3] [4]

ŹRÓDŁA I MATERIAŁY

Na czym opieramy ten materiał

  1. NASA, Curiosity Rover Discovers a Surprise in a Martian Rock, 2024
  2. NASA, Curiosity Views Sulfur Crystals Within a Crushed Rock, 2024
  3. A native sulfur deposit in Gale crater, Mars, Science, 2026
  4. Wang i in., Oxidation of Aqueous Sulfide by Chlorate, 2026

AUTOR ARTYKUŁU

Marek

ROZKMIN.TO

Najnowsze artykuły